PODRÓŻ ZIMOWA

W 1827 roku Franz Schubert skomponował cykl pieśni Podróż zimowa (niem. Winterreise) do poezji Wilhelma Müllera. W 1994 roku Stanisław Barańczak opublikował tom wierszy Podróż zimowa do muzyki Franza Schuberta. Wiersze te nie stanowią bezpośredniego tłumaczenia oryginalnych tekstów, ale są przeniesieniem tytułowej i metaforycznej Podróży do realiów współczesności. W przedstawieniu wykorzystane zostaną wiersze z tego właśnie zbioru.

Spektakl w wykonaniu naszych artystów będzie dla Widzów emocjonalnie angażującą poetycką podróżą, niejako zatrzymaniem w czasie, skłaniając do refleksji nad przemijaniem i kondycją ludzką w XXI wieku; widowiskiem przybliżającym odbiorcy gatunek pieśni romantycznej i będący wyrazem partnerstwa scenicznego śpiewaka z pianistą – prezentacją ścisłego i intymnego zespolenia muzyki ze słowem, które jest fundamentem zarówno dzieła Franciszka Schuberta, jak i wierszy Stanisława Barańczaka.

Wykonawcami będą: bas-baryton Janusz Żak oraz pianistka Rozalia Kierc.

Osamotnienie głównego bohatera – Podróżnika – ukazane jest w świecie społecznej izolacji, bezdusznej korporacyjności i emocjonalnego chłodu. Towarzyszy mu jedynie muzyka w postaci fortepianu oraz pianistki – Białości – biorącej udział w akcji scenicznej, niczym widmo relacji Podróżnika z drugim człowiekiem, jego światem wewnętrznym i wspomnieniami.

Spektakl będzie dla Melomanów znakomitą okazją, by zapoznać się z arcydziełem romantycznej liryki wokalnej, a dla nas idealnym momentem, by zaprezentować polską twórczość poetycką w innowacyjnej formie spektaklu muzycznego z zastosowaniem technik multimedialnych.

Schubertowska „Winterreise” w połączeniu z poezją Barańczaka staje się w Operze Nova opowieścią o człowieku XXI wieku - zagubionym, przeciążonym, poszukującym sensu. Janusz Żak i Rozalia Kierc stworzyli spektakl, który przekracza ramy recitalu i przenosi pieśni w przestrzeń korporacyjnej codzienności. W rozmowie z nami zdradzają, jak rodził się niezwykły duet Podróżnika i Białości, czego nauczyła ich praca nad tym materiałem i jaką podróż chcą Państwu zaproponować. Premiera „Podróży zimowej” na naszej scenie kameralnej odbyła się 4 grudnia.

Kto kogo zainspirował do tego, by przenieść na scenę „Podróż zimową” z tekstami poetyckimi Stanisława Barańczaka do muzyki Schuberta - śpiewak pianistkę czy pianistka śpiewaka operowego?

Rozalia Kierc: W zeszłym roku podczas Festiwalu „Muzyka w Willi Blumwego” w Operze Nova wystąpiliśmy wspólnie z recitalem „Ależ tak, pamiętam…”, poświęconym Czesławowi Miłoszowi. Po tym koncercie zaczęliśmy rozmawiać o pomyśle zainscenizowania cyklu „Podróż zimowa” i od tego momentu wiedzieliśmy oboje, że zrobimy wszystko, aby przenieść „Podróż zimową” na scenę. Marzyłam o tym od ponad dekady. Od czasów liceum mam niemal obsesję na punkcie wierszy Barańczaka – ten spektakl jest spełnieniem moich artystycznych marzeń.

Janusz Żak: Połączyliśmy muzykę Schuberta z doskonałymi tekstami Barańczaka oraz naszą ogromną potrzebą, by wyjść poza tradycyjną formę recitalu i stworzyć teatr pieśni. W tym spektaklu puszczamy wodze wyobraźni, korzystając z wielu skojarzeń i odwołań. Przy realizacji spektaklu poprosiliśmy o pomoc świetnych twórców: kostiumy zaprojektowała Martyna Kander, choreografią zajęła się solistka Baletu Opery Nova Angelika Wojciechowska, projekcje multimedialne przygotowała Rozalia z pomocą Justyny Narewskiej, za efekty dźwiękowe odpowiada Agnieszka Ciarkowska z operowej pracowni akustyków, oświetli nas natomiast Krzysztof Forgiel. Mamy ogromną pomoc Działu Technicznego oraz asystentki reżysera Doroty Borowicz - możemy wykorzystać potencjał sceny i dać równocześnie impuls do częstszej obecności kameralnych form teatralno-muzycznych w Operze Nova.

Dodajmy, że Rozalia jest również autorką oficjalnego plakatu, zapowiadającego bydgoską premierę „Podróży zimowej”.

Rozalia Kierc: Mam to szczęście, że jestem też grafikiem, więc mogę przygotowywać materiały wizualne do własnych projektów. W mojej wyobraźni połączenie muzyka-obraz jest bardzo silne i przychodzi mi naturalnie. Plakat do „Podróży” jest dość dosłowny, przedstawia rozdarcie protagonisty między dwoma światami, a zgniecenia świadczą o „zmęczeniu materiału”. Chciałam, aby plakat wyglądał jak okładka dobrej książki.

Wasza „Podróż zimowa” rozgrywa się w przestrzeni biurowej XXI wieku. Czy taka korporacyjna sceneria okazała się naturalnym środowiskiem dla tekstów Barańczaka?

Janusz Żak: Tak, ponieważ te teksty są bardzo mocno zakorzenione w rzeczywistości współczesnej Barańczakowi i mimo, że powstały 30 lat temu, nadal brzmią aktualnie. Mówią o zagubieniu człowieka w natłoku obowiązków i w świecie nieustannie bombardującym nas informacjami. Biurowa sceneria okazała się ciekawym przeniesieniem tej metaforycznej „utraty drogi w śniegach” do współczesnego „zagubienia w szumie XXI wieku”.

Rozalia Kierc: Korporacyjność daje tu metaforę zniewolenia, w które człowiek próbuje się wpasować. Barańczak pisze właśnie o tym: o duszy uwięzionej w rzeczywistości pełnej konfliktów, korupcji, nawet o kryzysie klimatycznym. Jego wiersze - napisane trzy dekady wcześniej są boleśnie aktualne. Muzyka Schuberta jest ponadczasowa, wiersze również, dlatego to połączenie działa.

W spektaklu nie prezentujecie recitalu, lecz teatr pieśni. Jako pianistka, wcielasz się jednocześnie w rolę sceniczną Białości. Kim lub czym jest ta postać?

Rozalia Kierc: Inspiracją była nowela Jona Fossego „Białość”. U Fossego Białość symbolizuje śmierć – chłód, który stopniowo odbiera człowiekowi życiowe funkcje. My ujęliśmy to bardziej metaforycznie: Białość jest pokusą wolności, pragnieniem nieograniczoności. Początkowo moja postać przypomina oziębłą szefową, która zniewala Podróżnika. Ale w trakcie spektaklu zarówno Podróżnik, jak i Białość przechodzą przemianę. Ich prawdziwe oblicza ujawniają się dopiero w drugiej części spektaklu.

Jak odnajdujesz się w podwójnej roli muzyczki i bohaterki scenicznej?

Rozalia Kierc: To właściwie rola potrójna, poczwórna…, bo…